ހުދު ވެލި ފުންޏަކުން އުންމީދީ ބަނދަރެއްގެ ކުލަ

މީގެ އަހަރު ތަކެއް ކުރި އެވެ. ތިލަފުށީ ބަނދަރެއްގެ ވާހަކަ ދައްކާ އަޑެއް އިވޭތާ އުމުރުންވީ ދުވަހެއްވީ އެވެ. ރާއްޖޭގެ ގައުމީ އުފެއްދުންތެރިކަން ދުނި ޖަހާފަ މައްޗަށް އުފުލި އިގްތިސޯދު ފުޅާވާއިރު ވެސް ހައްޓަން ނޭވާ ނުފެތޭ ވަރުގެ ކުޑަ ތަންކޮޅެއްގައި މާލެ ވިޔަފާރި ބަނދަރު ހިންގާތާ ލައްކަ ޒަމާންވީ އެވެ. އެއް ޒަމާނެއްގައި ކިޔަމުން ދިޔައީ މަޝްހޫރު "ދުބާއީ ވޯލްޑުން" ބަނދަރު ހަދައި ހިންގަން ހަވާލުވާން އުޅޭ ވާހަކަ އެވެ. އަނެއްކާ ދުވަސްތަކެއް ފަހުން އެ ވާހަކަ ބަދަލުވެއްޖެ އެވެ. ދެން އިވެންފެށީ އެކަން ކުރަން ކައިރި ގައުމެއް ހިތްރުހުން ނުލިބިގެން އެކަންނުވި ވާހަކަ އެވެ. އޭގެ ފަހުން އިވެން ފެށީ މާލެ ވިޔަފާރި ބަނދަރު ބަދަލު ކުރަނީ ތިލަފުއްޓަށް ނޫނެވެ. ގުޅި ފަޅަށެވެ. އޭގެ ދެ އަހަރުފަހުން މި ރަށަށް މި އަރަން ވެސް ފުރުސަތު ލިބުނީ ފާޑަކަށެވެ. ލޯންޗުގެ ކޮޅު ގޮނޑަށް ބީއްސާލުމާއެކު އެއް ގަމަށް ފުންމާލީ އެވެ. 

ފުރަތަމަ ވެސް ފައި ގަނބައިގެން ދިޔައީ މާލެ ބުޑުން ނަގައިގެން ހިއްކި ހިމުން ވެލީގެ ތިލަފުށީ ބިން ގަނޑަށެވެ. އެ ދުވަހު އެތަނުން ފެންނަން ހުރީ ހިމުން ހުދު ދޮންވެލި ފުނި ތަކެކެެވެ. އުޅެމުން ދިޔައީ ބަރަވެއްޔާއި ބޮޑު ކަނޑަ އެވެ. ވަޔާ ބުރުއްސަމުން މުޅިތަން ހިރަފުސް ކުރަމުން ދިޔައީ މި ވެލީގެ ހިމުން ހިރަފު ހެވެ. އޭގެފަހުން މި އައީ އެވެ. މިހާރު މި ރަށުގައި ހަލަބޮލިކަން ބޮޑެވެ. މަސައްކަތުގެ ކާރޫބާރޫ އިތުރެވެ. 

އެމްޕީއެލް އިން ތިލަފުށީގައި ބަނދަރު ހަދާ ސަރަހައްދަށް މިއަދު ލޯންޗް ކައިރި މިކޮށްލީ ފުރިހަމަ މަަގަތު ތޮއްޓަކެވެ. ލޯންޗުގައި އިނދެ މޫދުގެ ލޮނުގަނޑު ބަލައިލުމުން ކިލަނބުކަމުގެ ފުނުން ލޮލުގެ ކޮޅަށް ފެންނަ ފުސްކަމެއް އޮތަސް މާކަގިނަ ދުވަސްތަކެއް ނުވެ އެ ކިލަނބުކަން އޮބި ސާފު މަންޒަރެއް ފެންނަން ފެށުމުގެ އުންމީދު އާވެއްޖެ އެވެ. ލޯންޗުން ނޫސްވެރިން ތިލަފުއްޓަށް ފޭބި ވަގުތު މީޑިއާ ކަންކަމުގައި އިސްކޮށް އުޅުއްވި ޝައްމޫން ނޫސްވެރިންވެރިން އެލާޓް ކުރީ ބަލައިގެން ފޭބުމަށެވެ. މި ފައިބަނީ މި ވަގުތު ރާއްޖޭގައި އެއް ތަނެއްގައި އެންމެ ގިނަ މަސައްކަތް ހިނގާ އެއް ބިމަަށެވެ. ވަށައިގެން ބަލައިލިއިރު މާ ދުރުނޫން ހިސާބެއްގައި އެމްޓީސީސީ އިން ކުރަމުން ދިޔަ މަސައްކަތަކީ ސަރަހައްދުގެ ބިންގަނޑު ވެލަސް ކުރުމާއި ކޮންޓެއިނަރު ފަދަ ބަރު ތަކެތި ބަހައްޓަން އެ ސަރަހައްދުގައި ތަޅުން ވަރުގަދަ ކުރުމުގެ މަސައްކަތެވެ. 

ދުރުން ފެންނަމުން ދިޔައީ ކޮންޓެއިނަރު ބޯޓު ފަހަރު ކައިރިކުރާ ފުން ތޮށި ހެދުމުގެ މަސައްކަތެވެ. ބަނދަރުގެ ފުރިހަމަ ވަމުންދާކަމުގެ ހެއްކަކީ އޮޑި ފަހަރުގެ ވާ އައްސާނެ "ބޮލާޑް" ނުވަތަ ބިއްތެލިތައް ވެސް ހަރުކޮށްފައި ހުރުމެވެ. ފޭބުމާއެކު އެމްޕީއެލްގެ ފަރާތުން މީޑިއާއާ ހަވާލުވި ޝިފާން އަތުން އިޝާރާތްކޮށް ވިދާޅުވީ މި 100 މީޓަރުގެ "ޑޮމެސްޓިކް ހާބަރު ވޯލް" ކުރިމަގުގައި ދެ ކިލޯމީޓަރަށް ދެމިގެން ދާނެ އެވެ. މިއަދު ލޯންޗް ކައިރި ކުރި 100 މީޓަރުގެ މަގަތު ތޮއްޓަކީ މި މަހުގެ ފަހުކޮޅުން ފެށިގެން އެމްޕީއެލް އިން ޖަހަން ފަށާނެ އާ ތާރީހެއްގެ ފެންނަން އޮތް ހަގީގަތެވެ.

"މި މަހުގެ 27 ގައި އަޅުގަނޑުމެން ތިލަފުށި އޮޕަރޭޝަން ފަށަން ވާނީ ނިންމާފަ. މިހާ އަވަހަށް މިކަން ނިންމަކީ މުދާ ބޭލުމުގެ އޮޕަރޭޝަނަށް އަވަސް ލުއި ކަމެއް ގެންނަން،" ތިލަފުށީގައި ހުންނަވާ އެމްޕީއެލްގެ ސީއީއޯ ހުސައިން ޝަރީފު އެ ތާރީހު ޔަގީންކޮށް ދެއްވި އެވެ. 

އެމްޕީއެލް އިން މާލެ ވިޔަފާރި ބަނދަރު ތިލަފުއްޓަށް ބަދަލު ކުރުމުގައި އަވަސްވާ ސަބަބުތައް ގިނަ އެވެ. މައިގަނޑު ސަބަބަކީ ކުރިއަށް އޮތް މަދު އަހަރުތަކުގައި މިކަން ނުކޮށްފިނަމަ ރާއްޖޭގެ އިގްތިސޯދުގެ ކުރިއެރުމަށް ހުރަސް އެޅުމެވެ. މާލެ ވިޔަފާރި ބަނދަރުގައި ކޮންޓެއިނާތައް ތާށިވެ، ނުބޭލި ބާޒާރުގެ އަގުތައް ހަމައިން ނައްޓާލުމެވެ. މުސްކުޅިވެ، ފީވެފައިވާ މާލެ ވިޔަފާރި ބަނދަރުގެ ދުވަސްވީ އާގުބޯޓު ކައިރިކުރާ ތޮށި ފުންގަނޑުގެ ތެރެއަށް ފައިބައިގެން ދާނީ ކޮން ދުވަހަކުން ކަމެއް ނޭނގޭ ސުވާލު މާކެއްގެ ތެރޭގައި ތިބުމެވެ. އެހެންވެ މި މަގަށް އެމްޕީއެލްގެ މިޝްރާބު ބަދަލު ކުރުމަށް 23، ސެޕްޓެމްބަރު 2025 ގައި ހާއްސަ ތާރީހެއް ވެސް އެ ކުންފުނިން ޖެހި އެވެ. އެއީ މާލޭގެ ވިޔަފާރި ބަނދަރުގައި ހުރި ހުސްކޮންޓެރިނަރުތައް ތިލަފުއްޓަށް ބަދަލު ކުރުމުގެ މަސައްކަތް ތަކެއް ފެށުމެވެ. އާއްމު، ދުރުން ބަލާ މީހަކަށް މިއީ އާދައިގެ ފިޔަވަޅެއްގެ ގޮތުގައި ފެނުނަސް ހަގީގަތުގައި މިއީ އުންމީދީ ފެށުމެއްގެ ކޮޅުމައްޗެވެ. އެ ދުވަހުން ފެށިގެން މިއަދާހަމަ އަށް ކަރުދާހާއި އަމަލީ މައިދާނުގައި އެ ކުންފުނިން ކުރަމުން އެ ދަނީ މި މަސައްކަތެވެ. 

މުޅި މަޝްރޫއު ނިމިގެންދާއިރު، މިހާރު ހުދު ފަސްގަނޑެއްގެ ގޮތުގައި އޮތަސް މައިގަނޑު ތިން ޓާމިނަލްއެއް މި ތަނުން ފެންނަން ހުންނާނެ އެވެ. އެއީ "އިންޓަނޭޝަނަލް ކޮންޓެއިނަރު ޓާމިނަލް" އަކާއި "މަލްޓި-ޕާޕަސް ކާގޯ ޓާމިނަލް" ނުވަތަ އާންމު މުދަލާއި އަވަހަށް ހަލާކުވާ ޒާތުގެ މުދަލަށް ހާއްސަ ތަނެއް އަދި  ރާއްޖޭގެ އެތެރޭގެ އުފުލުންތަކަށް ހާއްސަ "ޑޮމެސްޓިކް ކާގޯ ޓާމިނަލް" އެކެވެ. 

މި ބަނދަރު ފަރުމާކޮށްފައިވަނީ ރާއްޖޭގެ ގުދުރަތީ ގޮތުން އުފެދިފައިވާ ގޮތަށް ހިދުމަތް ދިނުމަށެވެ. މިގޮތުން "އިންޓަ-އެޓޯލް ވެއާ ހައުސިން ޒޯން" ތަނެއް މިތަނުގައި ހަދާނެ އެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ ތަރައްގީގެ ބިންގާ އެޅުއްވި ބާނީ ބޮޑުވަޒީރު އިބްރާހިމް ނާސިރު ގެންގުލުއްވި "އަތޮޅު ފިހާރަ" ފަލްސަފާގެ އަސާސެކެވެ. 

ފުރަތަމަ ފިޔަވަހީގައި ގާތްގަނޑަކަށް 800،000 އަކަފޫޓުގެ ސަރަހައްދެއް މިކަމަށް އޮންނާނެ އެވެ. މިގޮތުން ޑޮމެސްޓިކް ނުވަތަ އަތޮޅުތެރޭގެ ކާގޯ އޮޕަރޭޝަން ތަކަށް ޚާއްސަކުރެވިފައިވާ އެތެރޭގެ ބޭސިންގެ ދިގުމިނުގައި ގާތްގަނޑަކަށް 2 ކިލޯމީޓަރު ހުންނާނެ އެވެ. މިއީ މިއަދު އަހަރެން ހުއްޓިގެން މި ހުރި ތަނެވެ. މިތަން ފަރުމާކޮށްފައިވަނީ ދުވާލަކު 70-100 އާ ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް އަތޮޅުތެރޭގެ އުޅަނދުތައް ވަދެނުކުމެ އުޅެވޭ ގޮތަށެވެ. މިއީ މިހާރުގެ "ޓީޖެޓީ" އޮޕަރޭޝަން ބަދަލުވާނެ ތަނެވެ. 

މި ސަރަހައްދުގައި މުދާ އުފުލާ ދޯނި ފަހަރާއި ލޭންޑިން ކްރާފްޓް އަދި އަތޮޅުތެރޭގައި ދަތުރުކުރާ އުޅަނދުތަކަށް ޚާއްސަކޮށްގެން ހަދާފައިވާ ވަސީލަތްތައް ހުންނާނެ އެވެ. މިގޮތުން އަތޮޅުތަކަށް ގެންދާ މުދާ، މާލެ އަށް ނުގެންގޮސް ސީދާ އިންޓަނޭޝަނަލް ޓާމިނަލް ތަކުން އަތޮޅުތެރޭގެ އުޅަނދު ތަކަށް ބަދަލުކުރެވޭނެ އެވެ. 

މިއަދާއި މާދަމާގެ ތަފާތު - މާލޭ ކޮމާޝަލް ހާބަރުގައި މިހާރު ހުރީ ގާތްގަނޑަކަށް އެންމެ 5 ހެކްޓަރުގެ ޖާގަ އެވެ. އެތަން ފަރުމާކޮށްފައިވަނީ އަހަރަކު ގާތްގަނޑަކަށް 80،000 ޓީއީޔޫ އަށެވެ. ނަމަވެސް 2025 ވަނަ އަހަރު 136،711 ޓީއީޔޫ ގެ މުދާ އެތަނުން ހޭންޑްލްކޮށްފައިވެ އެވެ. ކޮންޓެއިނާ އުފުލާ ބޯޓުފަހަރަށް ފާލަމާ ގާތް ނުކުރެވޭތީ، މިހާރު މުދާ ބާލަން ޖެހެނީ ބޭރުގައި ބަނދަރުކޮށްގެން ބާޖުތަކަށެވެ. 

ތިލަފުށީ ބަނދަރުން މިއަދު ފެންނަ މަސައްކަތުގެ ހަލަބޮލި ކަމަކީ ހޯލް އޮފް ގަވަމަންޓް އެޕްރޯޗެއްގައި ދައުލަތުގެ އެންމެ މަތީ ވެރިޔާގެ ޖަޑިބު ކަމުގައި ކުރަމުދާ މަސައްކަތުގެ ނަތީޖާ އެވެ. މި މަޝްރޫއު މިހާރު އިންތިޒާމުވެފައިވަނީ އެކި މަސައްކަތް އެކި ކުންފުނިތަކުން ކުރާ ގޮތަކަށެވެ. މައިގަނޑު މަސައްކަތުގެ މުގުލުގައި ޗައިނާގެ ކުންފުންޏެއް އޮތަސް މަސައްކަތަށް މިހާރު ގޮތް ކިޔަނީ ދިވެހި ދައުލަތުންނެވެ. މި ބަނދަރުގެ ފަސް ހެކްޓަރުން 60 ހެކްޓަރުގެ ތަނަވަސް ޒަމާނީ ބަނދަރަކަށް ބަދަލު ކުރުން ހަލުވިވެފައިވަނީ ކުރިން ގެންގުޅުނު ވިސްނުން ދޫކޮށްލުމުންނެވެ. މި ބަނދަރުގެ އަމާޒަކީ ބޯޓު ފަހަރުގެ "ޓާންއެރައުންޑް" ނުވަތަ ޚިދުމަތްދީ ނިންމާ ވަގުތު މިހާރު ނަގާ 14-7 ދުވަސް ދެ ދުވަހަށްވުރެ ކުރު ކުރުމެވެ. ދޮންވެލީގެ ހުދު ފަސްގަނޑުގެ މަތިން ފެންނަ ހަމަބޮލިކަމަކީ މި އެވެ. އެމްޕީއެލްގެ ޓާގެޓަކީ ބަނދަރު އަންނަ އަހަރުގެ ފަހުކޮޅު ނިންމާލުމެެވެ. މިކަމަށް ކުރާ މަަސައްކަތާއެކު މިހާރު އެދަނީ ބަނދަރެއްގެ ސިފަތައް ފެންނަމުންނެވެ.