20 ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ ސުވާލު | މި މަޝްރޫއު ލަންކާއަށް ލިބިދާނެ ތަ؟

ރާއްޖެ އަވަށްޓެރި ލަންކާގެ "ޑެއިލީ އެފްޓީ" ގެ އާޓިކަލް ފަށަމުން ލިޔެފައިވެ އެވެ. ކިރިޔާ ބައި މިލިއަން މީހުން ހަމަވާ ގައުމަކަށް މިހާ ބޮޑު މަޝްރޫއަކާ މެދު ވިސްނޭއިރު، މާ ބޮޑު އަދި ސިނާއަތްތައް ފުޅާ އިގުތިސާދަކަށް މިފަދަ ބޮޑު އިންވެސްޓްމަންޓެއް ހޯދުމަށް ދަތި ވަނީ ކީއްވެތޯ ކޮލަމްބޯއިން ސުވާލު ކުރަން ޖެހެ އެވެ.

ކޮލަމްބޯގެ ސިޔާސަތު ކަނޑައަޅާ ފަރާތްތަކުން ވަރަށް ފުންކޮށް ވިސްނަން ޖެހޭ އަދަދެއް އެބައޮތެވެ؛ އެއީ 20 ބިލިއަން ޑޮލަރެވެ. ދިވެހި ސަރުކާރުން ވަނީ ރަސްމާލޭގައި ތަރައްޤީ ކުރުމަށް ހުށަހަޅާފައިވާ މޯލްޑިވްސް ވޯޓާ ފްރަންޓް އެންޑް މެރީނާ މަޝްރޫއަށް، ޔޫއޭއީގެ ރިއަލް އެސްޓޭޓް އިންވެސްޓްމަންޓް އަދި ޑިވެލޮޕްމަންޓް ކުންފުންޏެއް ކަމަށްވާ އީގަލް ހިލްސްއާއެކު ވިޔަފާރީގެ އުސޫލުތަކަކަށް އެއްބަސްވެފަ އެވެ.

މި މަޝްރޫޢުގެ ރޭވިފައިވާ ފިޔަވަހިތަކުގެ ތެރެއިން، މަޝްރޫޢުގެ ލަފާ ކުރެވޭ ތަރައްޤީގެ އަގަކީ ގާތްގަނޑަކަށް 20 ބިލިއަން ޑޮލަރެވެ. އެ އަދަދަށް މުހިންމު ޝަރުތެއް ބޭނުންވެ އެވެ. އެއީ މާދަމާ ރާއްޖެއަށް އަންނަން އޮތް 20 ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ ޔަޤީންވެފައިވާ ބޭރުގެ ސީދާ އިންވެސްޓްމަންޓެއް ނޫނެވެ. އަދި އެއީ އީގަލް ހިލްސް އިން ހާމަ ކޮށްފައިވާ އެޑްވާންސް ކެޕިޓަލް ކޮމިޓްމަންޓެއް ވެސް ނޫނެވެ. އެއީ މާސްޓަ ޕްލޭނިން، ފައިނޭންސިން، ހުއްދަތަކާއި، އަދި ތަންފީޒު ކުރުމުގެ މައްޗަށް ބިނާ ވެގެންވާ މަޝްރޫޢެއްގެ ލަފާ ކުރެވޭ ތަރައްޤީގެ އަގެވެ. 

ނަމަވެސް އެ ސަބަބުތަކަށްޓަކައި މި އިއުލާނު ދޫކޮށްލުމަކީ މާ ޝައުގުވެރި ނުކުތާއެއް ގެއްލިގެންދާނެ ކަމެކެވެ. ކިރިޔާ ބައި މިލިއަން މީހުން ހަމަވާ ގައުމަކުން ދަނީ ދިހަ ވަރަކަށް ބިލިއަން ޑޮލަރުން މިނޭ ފަދަ ސަހަރީ ތަރައްޤީގެ ޕްރޮޕޮޒިޝަނެއް އުފައްދައި، ޕެކޭޖުކޮށް، އަދި ފޯރުކޮށް ދިނުމަށް މަސައްކަތް ކުރަމުންނެވެ.

މިކަން އެހާ ދަތިކަމަކަށް ވެގެން އުޅެނީ ކީއްވެތޯ ސްރީލަންކާއިން ސުވާލު ކުރަން ޖެހެއެވެ.؟ 

މި އަޅާކިޔުން އުނދަގޫވަނީ ސްރީލަންކާގައި ވަސީލަތްތައް މަދު ނޫންކަމަށް ވާތީ އެވެ. އަދި ކިއެއްތަ، އެ ގައުމުގައި ވަސީލަތްތައް އިންތިހާއަށް ގިނަ އެވެ. 20 މިލިއަނަށް ވުރެ ގިނަ އާބާދީއަކާއި، ތަޢުލީމީ ބޮޑު މަސައްކަތްތެރިންގެ ފައުޖަކާއި، ދުނިޔޭގެ އެންމެ ކާރުބާރު ބޮޑު ކަނޑުގެ މަގުތަކުގެ ތެރެއިން މަގަކާ އިންވެގެންވާ މަޤާމަކާއި، ބޮޑެތި ބަނދަރުތަކާއި، ގާއިމުވެފައިވާ އުފެއްދުންތެރިކަމުގެ ޤާބިލުކަމާއި، ފަތުރުވެރިކަމުގެ އާދަޔާޚިލާފު ވަސީލަތްތަކުގެ އިތުރުން، ދުނިޔޭގެ އެންމެ ބޮޑު އަދި އެންމެ ހަލުއި ކަމާއެކު ކުރިއަރަމުން އަންނަ އެއް އިޤުތިޞާދު ކަމަށްވާ އިންޑިއާއާ ގާތުގައި އޮތުމުގެ ފައިދާ ލިބިފައިވެ އެވެ. 


ރާއްޖޭގައި ބިން މާ ކުޑައެވެ، އެތެރޭގެ މާކެޓް ކުޑައެވެ، މޫސުމީ ނާޒުކުކަން ބޮޑެވެ. އަދި އިޤުތިސާދު އާދަޔާހިލާފަށް ފަތުރުވެރިކަމަށް ބަރޯސާވެފައިވެ އެވެ. އެހެން ނަމަވެސް، އެ މަދުކަން އިންވެސްޓްމަންޓް ޕްރޮޕޮޒިޝަނަކަށް ބަދަލު ކުރުމުގެ ޤާބިލުކަން ރާއްޖެއިން ވަނީ ތަކުރާރުކޮށް ސާބިތު ކޮށްދީފަ އެވެ. އެއީ ކޮލަމްބޯއިން އެންމެ ބޮޑަށް ދަސްކުރަން ޖެހޭ ފިލާވަޅަށް ވެދާނެ އެވެ.


ރަސްމާލެ ހުށަހަޅާފައި ވަނީ ހަމައެކަނި އިތުރު ލަގްޒަރީ ރިސޯޓެއްގެ ގޮތުގައެއް ނޫނެވެ. ރާއްޖޭގެ އެންމެ ބޮޑު ބިން ހިއްކުމުގެ މަޝްރޫއަކީ ވެރިރަށް ސަރަހައްދު ފުޅާކުރުމާއި، ރާއްޖޭގެ އެންމެ ބޮޑު އެއް އިޖުތިމާޢީ މައްސަލަ ކަމަށްވާ މާލެ ސަރަހައްދުގެ ތޮއްޖެހުމާއި ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ ދަތިކަމަށް ހައްލެއް ހޯދައިދިނުމުގެ ބައެކެވެ. 

މި އާ ސަހަރަށް ޒީރޯ ކާބަން، ރައްކާތެރި ރަށެއްގެ ތަޞައްވުރެއް ސަރުކާރުން ވަނީ ކަނޑައަޅާފައެވެ. ސަރުކާރުގެ 2026 ގެ ފެމިލީ ހައުސިން ޕްރޮގްރާމްގެ ދަށުން ރަސްމާލެއިން 15،000 ގޯތި ދޫކުރުމަށް ހަމަޖެހިފައިވެ އެވެ. ދިވެހި ސަރުކާރުން ވަނީ ރަސްމާލޭގައި ތަރައްޤީ ކުރުމަށް ހުށަހަޅާފައިވާ މޯލްޑިވްސް ވޯޓަފްރަންޓް އެންޑް މެރީނާ މަޝްރޫއަށް ޔޫއޭއީގެ "ރިއަލް އެސްޓޭޓް އިންވެސްޓްމަންޓް" އަދި ޑިވެލޮޕްމަންޓް ކުންފުންޏެއް ކަމަށްވާ އީގަލް ހިލްސްއާއެކު ވިޔަފާރީގެ އުސޫލުތަކަކަށް އެއްބަސްވެފަ އެވެ. މި މަޝްރޫޢުގެ ރޭވިފައިވާ ފިޔަވަހިތަކުގެ ތެރެއިން، މަޝްރޫޢުގެ ލަފާކުރެވޭ ތަރައްޤީގެ އަގަކީ ގާތްގަނޑަކަށް 20 ބިލިއަން ޑޮލަރެވެ.

ހުށަހަޅާފައިވާ ވޯޓަފްރަންޓް ޑިވެލޮޕްމަންޓް އޮންނާނީ އެ ބޮޑު އާބަން ޕްލޭންގެ ތެރޭގަ އެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ގެތަކާއި ހޮޓާތަކާއި، މެރީނާއަކާއި، ރީޓެއިލް، މުނިފޫހިފިލުވުން، ތަޢުލީމު، ޞިއްޙީ ފަރުވާ، ޢާންމު ޖާގަތައް އަދި މުޖުތަމަޢުގެ އެހެނިހެން އުމްރާނީ ވަސީލަތްތައް ހިމެނޭނެ އެވެ. މަޝްރޫޢުގެ ފުރަތަމަ އަންދާޒާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި 54،000 އަށްވުރެ ގިނަ ސީދާ އަދި ނުސީދާ ވަޒީފާގެ ފުރުސަތުތައް އުފެދި، އަހަރަކު އެއް މިލިއަނަށްވުރެ ގިނަ މީހުން ޒިޔާރަތްކޮށް، އަދި މަޝްރޫޢު ފުރިހަމަ ވުމުން އަހަރަކު ފަތުރުވެރި ކަމުން ލިބޭ އާމްދަނީ ދެ ބިލިއަން ޑޮލަރަށްވުރެ އިތުރުވާނެ އެވެ. އެ އަދަދަކީ ލަފާކުރުންތަކެކެވެ، ނަތީޖާއެއް ނޫނެވެ. އަދި އެ އަދަދުތަކާ މެދު ދެކެންވާނީ ވެސް އެގޮތަށެވެ. ނަމަވެސް އެ އަދަދުތަކަށް ވުރެ ޝައުޤުވެރިވަނީ އޭގެ ފަހަތުގައިވާ އާކިޓެކްޗާއަށެވެ.

ރާއްޖެ އިން މަސައްކަތް ކުރަމުން ދަނީ ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ ސިޔާސަތާއި މޫސުމަށް ހޭނުމާއި ފަތުރުވެރިކަމާއި، ޝަހަރީ ތަރައްޤީއާއި ބައިނަލްއަޤްވާމީ ކެޕިޓަލް އަދި އިޤުތިސާދު ސިންދަފާތު ކުރުން އެއް އިންވެސްޓް ކުރެވޭ ޕްރޮޕޮޒިޝަނެއްގެ ތެރެއިން ގުޅާލުމަށެވެ. ސްރީލަންކާއިން ގިނަ ފަހަރަށް މިކަންކަމާ މެދު ދެކެނީ ސަރުކާރުގެ ވަކިވަކި ފައިލްތަކެއްގެ ގޮތުގަ އެވެ. މި ތަފާތަކީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ކެޕިޓަލަށް ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ. އިންވެސްޓަރުން އިންވެސްޓްކުރަނީ ހަމައެކަނި އޮންނަ ޕޮޓެންޝަލަކަށް ނޫނެވެ. އެމީހުން އިންވެސްޓްކުރަނީ ޕްރޮޕޮޒިޝަންތަކަށެވެ.

އެ މީހުންނަށް ބޭނުން ވަނީ ބިމާއި ޤާނޫނީ ހައްގުތަކާއި، އުމްރާނީ ވަސީލަތްތަކާއި، ހުއްދަތަކާއި، ވިޔަފާރީގެ މަންތިގާއި، އިތުބާރު ހިފޭ ފަރާތްތަކާއި އަދި މިއަދު އިންވެސްޓްމަންޓެއް ހިންގާ އުސޫލުތައް މާދަމާ ވެސް އޮންނާނެ ކަމުގެ އެކަށީގެންވާ ޔަޤީން ކަމެވެ. ރަށަކީ އިންވެސްޓްމަންޓް ޕްރޮޕޮޒިޝަނެއް ނޫނެވެ. ބަނދަރަކީ އިންވެސްޓްމަންޓް ޕްރޮޕޮޒިޝަނެއް ނޫނެވެ. ގޮނޑުދޮށަކީ އިންވެސްޓްމަންޓް ޕްރޮޕޮޒިޝަނެއް ނޫނެވެ. ސްޓްރެޓެޖިކް ލޮކޭޝަނަކީ ވެސް އަމިއްލަ ޒާތުގައި އިންވެސްޓްމަންޓް ޕްރޮޕޮޒިޝަނެއް ނޫނެވެ. މިއިން ކޮންމެ އެއްޗެއް އިޤުތިސާދީ ގޮތުން އަގުހުރި އެއްޗަކަށް ވަނީ ދައުލަތުން އެ ވަސީލަތެއް، އިންވެސްޓަރުންނަށް ދޭހަވާ، އަގު ކުރެވޭ، ފައިނޭންސް ކުރެވޭ އަދި ތަންފީޒުކުރެވޭ ފަދަ އެއްޗަކަށް ބަދަލު ކުރުމުންނެވެ. ރާއްޖެ އިން މިކަން ދެނެގަނެގެން އުޅޭތާ އެތައް ދިހަ އަހަރެއް ވެއްޖެ އެވެ.

ރާއްޖެ އިން މަސައްކަތް ކުރަމުން ދަނީ ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ ސިޔާސަތާއި މޫސުމަށް ހޭނުމާއި ފަތުރުވެރިކަމާއި ޝަހަރީ ތަރައްޤީއާއި، ބައިނަލްއަޤްވާމީ ކެޕިޓަލް އަދި އިޤުތިސާދު ސިންދަފާތުކުރުން އެއް އިންވެސްޓްކުރެވޭ ޕްރޮޕޮޒިޝަނެއްގެ ތެރެއިން ގުޅާލުމަށެވެ. ސްރީލަންކާ އިން ގިނަ ފަހަރަށް މިކަންކަމާ މެދު ދެކެނީ ސަރުކާރުގެ ވަކިވަކި ފައިލްތަކެއްގެ ގޮތުގަ އެވެ. މި ތަފާތަކީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ކެޕިޓަލަށް ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ. އިންވެސްޓަރުން އިންވެސްޓްކުރަނީ ހަމައެކަނި އޮންނަ ޕޮޓެންޝަލަކަށް ނޫނެވެ. އެ މީހުން އިންވެސްޓްކުރަނީ ޕްރޮޕޮޒިޝަންތަކަށެވެ.

ރާއްޖޭގެ ރިސޯޓް އިގްތިސާދު ބިނާކުރެވުނީ ވަކިވަކި ރަށްތައް ސާފުކޮށް ކަނޑައެޅިފައިވާ އިޤުތިޞާދީ ޕްރޮޕޮޒިޝަންތަކަކަށް ބަދަލު ކޮށްގެންނެވެ. އިންވެސްޓަރުންނަށް ދިގު މުއްދަތުގެ ޙައްޤުތައް ހޯދައި، ބައިނަލްއަޤްވާމީ މާކެޓުގައި ވިއްކޭނެ ރިސޯޓުތައް ތަރައްޤީކޮށް، ދުނިޔޭގެ ބްރޭންޑްތައް ގެނެސް، މުޅި ދުނިޔޭގެ ކަސްޓަމަރުންނަށް ވިއްކުމުގެ ފުރުސަތު ލިބުނެވެ. މި މޮޑެލްގައި އުނިކަންތައްތަކެއް ހުރި ނަމަވެސް، ބައިނަލްއަޤްވާމީ ކެޕިޓަލަށް އެކަން ދޭހަވި އެވެ. 


ރަސްމާލެއަކީ އެ މަންތިގު މާ ބޮޑު ޝަހަރީ ކެންވަސްއަކަށް ތަޠުބީޤު ކުރުމަށް ކުރެވޭ މަސައްކަތެކެވެ. މި ޕްރޮޕޮޒިޝަންގެ ފަހަތުގައި ޤާއިމުވެފައިވާ އިޤުތިޞާދީ މެޝިނެއްވެސް އެބައޮތެވެ. 2026 ވަނަ އަހަރުގެ އެއް މިލިއަން ވަނަ ފަތުރުވެރިޔާއަށް ޖޫން މަހު ރާއްޖެއިން މަރުޙަބާ ކިޔާފައިވާއިރު، މިއަހަރު 2.5 މިލިއަން ފަތުރުވެރިން ގެނައުމަށް ވަނީ އަމާޒު ހިފާފަ އެވެ. އެހެން ކަމުން ފަތުރުވެރިކަމުން ލިބިދެނީ، ހޮޓާތަކާއި، ރެސިޑެންސްތަކާއި، ރެސްޓޯރެންޓްތަކާއި، މެރީނާތަކާއި ރީޓެއިލް އަދި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ އުމްރާނީ ވަސީލަތްތައް ޑިވެލޮޕަރުންނަށް މޮޑެލްކުރެވޭނެ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ކަސްޓަމަރުންގެ ބޭސްއެކެވެ.

ޝައުޤުވެރިވާ ކަމަކީ ސްރީލަންކާގެ އަމިއްލަ، ބޮޑު ވިޒިޓާ އިކޮނޮމީއެއް އޮތް ކަމެވެ. އަދި 2025 ވަނަ އަހަރު ގާތްގަނޑަކަށް 2.36 މިލިއަން ފަތުރުވެރިން އެގައުމަށް ޒިޔާރަތް ކޮށްފައިވެ އެވެ. އެހެންކަމުން މީގެ ސަބަބަކީ ހަމައެކަނި ރާއްޖޭގައި ފަތުރުވެރިކަން އޮވެފައި ސްރީލަންކާގައި ނެތުމެއް ނޫނެވެ. އަދި އެއީ އެވަރުގެ ބޮޑެތި ތަރައްޤީގެ މަޝްރޫޢުތައް ރޭވުމުގެ ޤާބިލުކަން ސްރީލަންކާގައި ނެތުން ކަމަކަށް ވެސް ނުވާނެއެވެ. ކޮލަމްބޯ ޕޯޓް ސިޓީން އެކަން ސާބިތު ކޮށްދެ އެވެ. ވެރިރަށާ ޖެހިގެން އޮތް 269 ހެކްޓަރުގެ ހިއްކާފައިވާ ބިމަށް ގާތްގަނޑަކަށް 1.4 ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ އެނޭބްލިން އިންވެސްޓްމަންޓް ލިބިފައިވާއިރު، ވަގުތު ފާއިތުވަމުންދާ ވަރަކަށް އެތަން މާ ބޮޑު ތަރައްޤީއަކަށް ވެގެންދާނެ ކަމަށް ލަފާ ކުރެވެއެވެ. މިހާރު އެތަނަށް ހާއްސަ ޤާނޫނެއް އޮވެއެވެ. ސްޕެޝަލް އިކޮނޮމިކް ޒޯން ފްރޭމްވޯކެއް އޮވެއެވެ. އަދި އިންވެސްޓަރުންނަށް ކުރިމަތިވާ ދަތިތައް ކުޑަކުރުމަށްޓަކައި ސިންގަލް ވިންޑޯ މެކޭނިޒަމެއް ޤާއިމުކޮށްފައިވެއެވެ. ހަގީގަތުގައި ޕޯޓް ސިޓީއާއި ރަސްމާލެއާ ދެމެދު ހުރި އެއްގޮތް ކަމުން، މި އަޅާކިޔުން އިތުރަށް ސާފު ކޮށްދެއެވެ. ދެ މަޝްރޫޢުގައި ވެސް ހިމެނެނީ ހިއްކާފައިވާ ބިމެވެ. ދެ މަޝްރޫޢުން ވެސް ހޯދަނީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ކެޕިޓަލެވެ. ދެ މަޝްރޫޢުން ވެސް އަމާޒު ކުރަނީ މިކްސްޑް ޔޫސް އާބަން ޑިސްޓްރިކްޓްތަކަކަށެވެ. ދެ މަޝްރޫޢުން ވެސް މަސައްކަތް ކުރަނީ އެ ގައުމުތަކުގެ އާދަކާދައިގެ ސިނާއަތްތަކުން ބޭރުން އިޤުތިސާދީ ހަރަކާތްތަކެއް އުފެއްދުމަށެވެ. އަދި ދެ މަޝްރޫޢުވެސް ނިމުމުގައި ބަރޯސާވަނީ އިންޖިނިއަރކޮށްފައިވާ ބިން، ހިނގާ އިޤުތިސާދީ އީކޯސިސްޓަމްތަކަކަށް ސަރުކާރުތަކަށް ބަދަލުކުރެވޭނެތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯ މައްޗަށެވެ. އެހެންކަމުން ސްރީލަންކާއަށް އޮތް ސުވާލަކީ މަލްޓިބިލިއަން ޑޮލަރުގެ ތަޞައްވުރެއް އުފެއްދިދާނެތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯއެއް ނޫނެވެ. ސުވާލަކީ ތަކުރާރުކޮށް ތަޞައްވުރުތައް މުޢާމަލާތްތަކަކަށް ބަދަލުކުރެވިދާނެތޯއެވެ.

ސްރީލަންކާގެ ބޯޑު އޮފް އިންވެސްޓްމަންޓުން ރިޕޯޓް ކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި 2025 ވަނަ އަހަރު ބޭރުގެ ސީދާ އިންވެސްޓްމަންޓްގެ ގޮތުގައި 1.057 ބިލިއަން ޑޮލަރު ވަދެފައިވެ އެވެ. މިއީ އޭގެ ކުރީ އަހަރާ އަޅާބަލާއިރު 72% ގެ ކުރިއެރުމެކެވެ. މީގެ ތެރެއިން 46% ހިއްސާ ކުރަނީ މެނުފެކްޗަރިން އެވެ. 26% ބަނދަރު ތަރައްޤީ ކުރުމެވެ، އަދި 11% އަކީ ފަތުރުވެރިކަމާއި މުނިފޫހިފިލުވުމެވެ. އަދި 2022 ވަނަ އަހަރު އެގައުމު ސޮވްރިން ޑީފޯލްޓަކަށް ދިއުމާ ގުޅިގެން ކުރިމަތިވި އާދަޔާޚިލާފު އިޤުތިޞާދީ ހަލަބޮލިކަމަށްފަހު، މި އައި ރިކަވަރީ ފާހަގަކުރުން ހައްގެވެ.


އެހެންނަމަވެސް އެ އަދަދު އެކުލެވިގެންވާ ގޮތުން ކަންތައްތަކެއް ހާމަވެއެވެ. 2025 ވަނަ އަހަރު ލިބުނު 1.057 ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ ތެރެއިން، އެ އަހަރު ބޯޑު އޮފް އިންވެސްޓްމަންޓާއެކު ކޮންޓްރެކްޓް ކުރެވުނު އާ މަޝްރޫޢުތަކުން ލިބުނީ އެންމެ 134 މިލިއަން ޑޮލަރެވެ. ބާކީ 923 މިލިއަން ޑޮލަރަކީ މިހާރު ހިނގަމުންދާ އޮޕަރޭޝަންތައް ފުޅާކުރުމާއި ކެޕިޓަލް އިންޖެކްޝަންތަކުން ލިބުނު ފައިސާ އެވެ. މިހާރު ތިބި އިންވެސްޓަރުން ސްރީލަންކާއަށް އިތުރު ފައިސާ ޚަރަދުކުރަން ނިންމުމަކީ އުއްމީދީ ކަމެކެވެ. މީގެން ދޭހަވަނީ އެގައުމާ ފަރިތަ ކުންފުނިތަކަށް އަދިވެސް ފުރުސަތުތައް ފެންނަމުންދާ ކަމެވެ. ނަމަވެސް ސްޓްރަކްޗަރަލް ޓްރާންސްފޯމޭޝަނެއް ބޭނުންވާ އިޤުތިޞާދަކަށް އެއަށްވުރެ ބޮޑު ކަމެއް ބޭނުންވެއެވެ. އެއަށް ބޭނުންވަނީ ކެޕިޓަލް، ޓެކްނޮލޮޖީ، މެނޭޖްމަންޓް ތަޖުރިބާ އަދި ބައިނަލްއަޤްވާމީ ނެޓްވޯކްތައް ހިމެނޭ ގޮތަށް ބޮޑެތި، ދިގު މުއްދަތުގެ ކޮމިޓްމަންޓްތައް ހެދުމަށް ތައްޔާރަށް ތިބި އާ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ކުންފުނިތަކުގެ މެދުކެނޑުމެއްނެތް ޕައިޕްލައިނެކެވެ. ރާއްޖެއާ އަޅާކިޔުން މުހިންމުވަނީ މި ހިސާބުންނެވެ. ބޭރުގެ ކެޕިޓަލުން އަބަދުވެސް ޚިޔާރުކުރަނީ އެންމެ ބޮޑު އޮބްޖެކްޓިވް ޕޮޓެންޝަލް އޮންނަ ގައުމެއް ނޫނެވެ. ގިނަ ފަހަރަށް އެމީހުން ޚިޔާރުކުރަނީ އެ ގައުމެއްގެ ޕޮޓެންޝަލް އެންމެ ފަސޭހައިން ދޭހަވާ، އަގުކުރެވޭ އަދި ތަންފީޒުކުރެވޭ ގޮތް ހަދައިދޭ ގައުމެވެ.

ސްރީލަންކާއަށް ދިމާވާ ދަތިކަމަކީ އެގައުމު ވެދާނެ ގޮތެއް ތަޞައްވުރު ނުކުރެވުމެއް ނޫނެވެ. އެތައް ޑިކޭޑެއް ވަންދެން ފަތުރުވެރިކަމުގެ ޒޯންތަކާއި، ސިނާއީ ޕާކުތަކާއި، ލޮޖިސްޓިކްސް ހަބްތަކާއި، މާލީ މަރުކަޒުތަކާއި، ޓެކްނޮލޮޖީ ސިޓީތަކާއި، އެކްސްޕޯޓް ޒޯންތަކާއި، މެރީނާތަކާއި އަދި ޝަހަރީ ތަރައްޤީގެ ޕްލޭންތައް ވަނީ އުފައްދާފަ އެވެ. ސަރުކާރުތައް ބަދަލުވެއެވެ. މިނިސްޓްރީތައް ބަދަލުވެއެވެ. ގަވާއިދުތައް ބަދަލުވެއެވެ. ޓެކްސްގެ ނިޒާމުތައް ބަދަލުވެއެވެ. މަޝްރޫޢުތަކުގެ އިސްކަންދޭ ކަންކަން ބަދަލުވެއެވެ. ދެން އިންވެސްޓަރުންނަށް އޮންނަނީ އަލުން ގައުމު ހޯދައި ދައުލަތާ އަލުން މަޝްވަރާކުރުމެވެ. މުއައްސަސާތަކުގެ ބަދަލުވުންތައް ސިޔާސީ މީހުންނަށްވުރެ ގިނަ ދުވަހު ކެޕިޓަލް ހަނދާން ބަހައްޓައެވެ.

ސްރީލަންކާގެ ސޮވްރިން ޑީފޯލްޓްގެ ސަބަބުން މި މައްސަލަ އިތުރަށް ގޯސްވިއެވެ. އިޤުތިސާދީ ކާރިސާއަކަށްފަހު އިތުބާރު އަލުން ބިނާކުރުމަށް ވަގުތު ނަގާނެއެވެ. ރާއްޖެއާ ކުރެވޭ އެއްވެސް ސީރިއަސް އަޅާކިޔުމެއްގައި އެހެން ގޮތަކަށް ދައްކައިގެން ނުވާނެއެވެ. ނަމަވެސް ހަމައެކަނި މެކްރޯއިކޮނޮމިކް ސްޓެބިލައިޒޭޝަނަކުން ޓްރާންސްފޯމޭޝަނަލް އިންވެސްޓްމަންޓެއް ނާންނާނެއެވެ. ސްޓޭބަލް (ހަމަޖެހުން) ވުމާއި އިންވެސްޓް ކުރެވޭ ފަދަ ގައުމަކަށް ވުމާ ދެމެދު އަސާސީ ތަފާތެއް ވެއެވެ. ސްޓެބިލިޓީއަކީ ބިންގަލެވެ. އިންވެސްޓަބިލިޓީއަކީ މުއައްސަސާތަކުގެ އުފެއްދުމެކެވެ. އެކަމަށް ލަފާ ކުރެވޭނެ ޓެކްސް ނިޒާމަކާއި، ތަންފީޒު ކުރެވޭނެ ކޮންޓްރެކްޓްތަކާއި، ދެފުށް ފެންނަ ޕްރޮކިއުމަންޓާއި، އިތުބާރު ހިފޭ ބިމުގެ ސިޔާސަތާއި، ހަރުދަނާކަމާއެކު ހުއްދަތައް ދިނުމާއި، މަސައްކަތްކުރާ އުމްރާނީ ވަސީލަތްތަކާއި އަދި ވިޔަފާރީގެ ވަގުތީ ފްރޭމްތަކުގެ ތެރޭގައި ނިންމުންތައް ނިންމުމުގެ ޤާބިލުކަން ހުރި ސަރުކާރުގެ މުއައްސަސާތައް ބޭނުންވެއެވެ. އެންމެ މުހިންމު ކަމަކީ، ދައުލަތާ އެކު ވެވޭ އެއްބަސްވުމަކީ ހަމައެކަނި އެވަގުތަކު އޮންނަ ސަރުކާރަކާއެކު ވެވޭ އެއްބަސްވުމެއްގެ ބަދަލުގައި، އެއީ ސްރީލަންކާއާ އެކު ވެވޭ އެއްބަސްވުމެއް ކަމުގެ ޔަގީންކަން އިންވެސްޓަރުންނަށް އޮތުމެވެ.

ސްރީލަންކާގެ ބޯޑު އޮފް އިންވެސްޓްމަންޓުން ރިޕޯޓް ކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި 2025 ވަނަ އަހަރު ބޭރުގެ ސީދާ އިންވެސްޓްމަންޓްގެ ގޮތުގައި 1.057 ބިލިއަން ޑޮލަރު ވަދެފައިވެއެވެ. މިއީ އޭގެ ކުރީ އަހަރާ އަޅާބަލާއިރު 72% ގެ ކުރިއެރުމެކެވެ. 2022 ވަނަ އަހަރު އެގައުމު ސޮވްރިން ޑީފޯލްޓަކަށް ދިއުމާ ގުޅިގެން ކުރިމަތިވި އާދަޔާޚިލާފު އިޤުތިޞާދީ ހަލަބޮލި ކަމަށް ފަހު، މި އައި ރިކަވަރީ ފާހަގަ ކުރުން ހައްގެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެ އަދަދު އެކުލެވިގެންވާ ގޮތުން ކަންތައްތަކެއް ހާމަވެއެވެ. 2025 ވަނަ އަހަރު ލިބުނު 1.057 ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ ތެރެއިން، އެ އަހަރު ބޯޑު އޮފް އިންވެސްޓްމަންޓާއެކު ކޮންޓްރެކްޓް ކުރެވުނު އާ މަޝްރޫޢުތަކުން ލިބުނީ އެންމެ 134 މިލިއަން ޑޮލަރެވެ. ބާކީ 923 މިލިއަން ޑޮލަރަކީ މިހާރު ހިނގަމުންދާ އޮޕަރޭޝަންތައް ފުޅާކުރުމާއި ކެޕިޓަލް އިންޖެކްޝަންތަކުން ލިބުނު ފައިސާއެވެ.

ރާއްޖެއިން ދަސް ކުރަންޖެހޭ އިތުރު ފިލާވަޅެއްވެސް އެބައޮތެވެ. ކުދި ގައުމުތަކަށް ބައެއް ފަހަރު އަވަހަށް ހަރަކާތްތެރިވެވެނީ ހަމަ އެ ގައުމުތައް ކުޑަވީމަ އެވެ. ސްރީލަންކާގެ އެތެރޭގެ މާކެޓް، މަސައްކަތްތެރިން، ނުވަތަ ސިނާއީ ފުންމިން އިންވެސްޓަރުންނަށް ހުށަހެޅޭކަށް މާލެއަކަށް ނެތެވެ. އެހެންކަމުން މާލެއިން ވިއްކަން ޖެހެނީ ސާފު ކަމާއި، ހަލުވިކަމާއި، އަދި ވަސީލަތްތައް މަދުކަމެވެ. ހިއްކާފައިވާ ވޯޓަރފްރަންޓް ބިމެއް ހަމައެކަނި ބިމެއްގެ ގޮތުގައި ހުށައެއް ނާޅައެވެ. އެ ބިން ވެގެންދަނީ ފަތުރުވެރިކަމުގެ ޑިމާންޑާއި، ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ ބޭނުންތަކާއި، އުމްރާނީ ވަސީލަތްތަކާއި އަދި ބައިނަލްއަޤްވާމީ ކެޕިޓަލާ ގުޅިފައިވާ ގައުމީ ތަރައްޤީގެ ޕްރޮޕޮޒިޝަނެއްގެ ބަޔަކަށެވެ. ސްރީލަންކާއިން ގިނަ ފަހަރަށް ހަދަނީ މީގެ އިދިކޮޅަށެވެ. އެގައުމުގައި ހަގީގަތުގައި ވެސް މަދު ވަސީލަތްތަކެއް ހުރެއެވެ، ނަމަވެސް އެ ވަސީލަތްތައް ވަށައިގެން އޮންނަނީ އިދާރީ އުނދަގޫތަކެވެ. ބައިނަލްއަޤްވާމީ އިންވެސްޓަރަކަށް ފެންނަ މަންޒަރާމެދު ވިސްނާލާށެވެ. ސްރީލަންކާ އޮންނަނީ އިންޑިއާއާ ޖެހިގެންނެވެ. ކޮލަމްބޯ އޮންނަނީ އިރުމައްޗާއި ހުޅަނގު ގުޅުވައިދޭ މައި ކަނޑުމަގުގެ ވަރަށް މުހިންމު މަޤާމެއްގައެވެ. އެގައުމުގައި އަންނައުނު އުފެއްދުމާއި، ބަނދަރުތަކާއި، ފަތުރުވެރިކަމާއި، އިއާދަކުރަނިވި ހަކަތައިގެ ޕޮޓެންޝަލް އަދި ޕްރޮފެޝަނަލް ބޮޑު މަސައްކަތްތެރިންގެ ފައުޖެއް ޤާއިމުވެފައި ވެއެވެ. އަދި ތޮއްޖެހިފައިވާ އޭޝިއާގައި ދުވަހެއް ދުވަހަކަށް އަގުބޮޑުވަމުންދާ އެއްޗެއްވެސް އެގައުމުގައި އެބައޮތެވެ؛ އެއީ ނިސްބަތުން ކުޑަ ސަރަހައްދެއްގައި އެކުލެވިގެންވާ އާދަޔާޚިލާފު ޖިއޮގްރަފީގެ ތަފާތު ކަމެވެ. ހަމަ އެއް ރަށަކުން ލޮޖިސްޓިކްސް، ފަތުރުވެރިކަން، މެނުފެކްޗަރިން، އިއާދަކުރަނިވި ހަކަތަ، އާބަން ރިއަލް އެސްޓޭޓް، ޓެކްނޮލޮޖީ އަދި ޕްރޮފެޝަނަލް ޚިދުމަތްތައް ދުނިޔޭގެ އިންވެސްޓަރުންނަށް ހުށަހެޅޭނެ ގައުމުތައް މަދެވެ. އެހެންކަމަށްވާއިރު، އަހަރަކު ގާތްގަނޑަކަށް 1 ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ އެފްޑީއައި ލިބުމުން ސްރީލަންކާއިން ހިތްހަމަޖެހެންވީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟ އެއީ ރާއްޖޭގެ އިއުލާނުން އުފައްދަންޖެހޭ ސުވާލެކެވެ. އެއީ ހަސަދަވެރިކަން އުފައްދަންޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. އަދި އޭގެ އިޤުތިޞާދީ ފައިދާ އަދި ސާބިތުކޮށްދޭންޖެހޭ މަޝްރޫޢެއް ސްރީލަންކާއިން ކަނުކޮށް ކޮޕީކުރަންވީއެއްވެސް ނޫނެވެ.

ވިހި ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ ލަފާކުރެވޭ ތަރައްޤީގެ އަގު މާނަހުރި އެއްޗަކަށް ވާނީ، ފައިނޭންސިން ލިބި، އުމްރާނީ ވަސީލަތްތައް ބިނާކުރެވި، ގެތަކާއި ވިޔަފާރީގެ ސަރަހައްދުތަކުގައި މީހުން އުޅެން ފަށައި، ފަތުރުވެރިން އައިސް އަދި ވިޔަފާރިތަކުން ދެމެހެއްޓެނިވި ފައިދާއެއް ހޯދުމުންނެވެ. ސްޓްރަކްޗަރަލް ޓްރާންސްފޯމޭޝަނެއް ބޭނުންވާ އިޤުތިޞާދަކަށް އެއަށްވުރެ ބޮޑު ކަމެއް ބޭނުންވެއެވެ. އެއަށް ބޭނުންވަނީ ކެޕިޓަލް، ޓެކްނޮލޮޖީ، މެނޭޖްމަންޓް ތަޖުރިބާ އަދި ބައިނަލްއަޤްވާމީ ނެޓްވޯކްތައް ހިމެނޭ ގޮތަށް ބޮޑެތި، ދިގު މުއްދަތުގެ ކޮމިޓްމަންޓްތައް ހެދުމަށް ތައްޔާރަށް ތިބި އާ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ކުންފުނިތަކުގެ މެދުކެނޑުމެއްނެތް ޕައިޕްލައިނެކެވެ. ރާއްޖެއާ އަޅާކިޔުން މުހިންމުވަނީ މި ހިސާބުންނެވެ. ބޭރުގެ ކެޕިޓަލުން އަބަދުވެސް ޚިޔާރުކުރަނީ އެންމެ ބޮޑު އޮބްޖެކްޓިވް ޕޮޓެންޝަލް އޮންނަ ގައުމެއް ނޫނެވެ. ގިނަ ފަހަރަށް އެމީހުން ޚިޔާރުކުރަނީ އެ ގައުމެއްގެ ޕޮޓެންޝަލް އެންމެ ފަސޭހައިން ދޭހަވާ، އަގުކުރެވޭ އަދި ތަންފީޒުކުރެވޭ ގޮތް ހަދައިދޭ ގައުމެވެ.

ރާއްޖެ އަށް ވެސް މާލީ އަދި ބޭރުގެ ބޮޑެތި ނާޒުކުކަން ތަކެއް ކުރިމަތިވެފައިވެ އެވެ. ފަތުރުވެރިކަމަށް ބަރޯސާވެފައިވުމުން ދުނިޔޭގެ ލޮޅުންތަކަށް ހުށަހެޅިފައިވެއެވެ. ބޮޑެތި އުމްރާނީ މަޝްރޫޢުތަކަށް ވަރަށް ފަރުވާތެރިކަމާއެކު ފައިނޭންސް ކުރަންޖެހެއެވެ. ބިން ހިއްކުމަކީ، ދުނިޔޭގެ މޫސުމީ ގޮތުން އެންމެ ނާޒުކު އެއް ގައުމުގައި ވަރަށް ސީރިއަސްކޮށް ބަލަންޖެހޭ ތިމާވެށީގެ ނަތީޖާތަކެއް ނުކުންނާނެ ކަމެކެވެ. އެހެންކަމުން ރަސްމާލެއާމެދު ގޮތް ނިންމަންވާނީ އަހަރުތަކަކަށް ބެލުމަށްފަހުއެވެ، ހަމައެކަނި ސުރުޚީގެ ބޮޑުމިނަކުން ނޫނެވެ. ނަމަވެސް އުންމީދުތައް މުހިންމެވެ. މާ ސާފުކޮށް ބުނާނަމަ، އެ އުންމީދުތައް، ސީރިއަސް ބައިނަލްއަޤްވާމީ އިންވެސްޓަރުންނާއި ޑިވެލޮޕަރުން މަޝްވަރާކުރަން ތައްޔާރަށް ތިބޭ ފަދަ ޕްރޮޕޮޒިޝަނަކަށް ބަދަލުކުރުމުގެ ޤާބިލުކަން މުހިންމެވެ.

ސްރީލަންކާއަށް މިކަން މާ ބޮޑު މިންވަރަކަށް ކުރުމުގެ ޤާބިލުކަން ހުންނަންވާނެ އެވެ. އެގައުމަކީ ހަމައެކަނި ވަކިވަކި އިންވެސްޓްމަންޓް އެޕްލިކޭޝަންތަކެއްގެ ގޮތުގައި ނުދެކި، ބައިނަލްއަޤްވާމީ ފެންވަރުގައި އިންވެސްޓްކުރެވޭނެ ޕްލެޓްފޯމްތަކެއްގެ ޕޯޓްފޯލިއޯއެއްގެ ގޮތުގައި ތަޞައްވުރުކޮށްލާށެވެ. ޕޯޓް ސިޓީ މައިގަނޑަކަށް ހަދައިގެން، ކޮލަމްބޯއަކީ ދެކުނު އޭޝިއާގެ ހެޑްކުއާޓަރަކަށް، އަދި މާލީ އާއި ޕްރޮފެޝަނަލް ޚިދުމަތްތަކުގެ މަރުކަޒަކަށް ވެވިދާނެއެވެ. ޓްރިންކޮމަލީއަކީ ހަކަތަ، ސިނާއަތް، ލޮޖިސްޓިކްސް އަދި އޭޝިއާގެ އެންމެ ފުރިހަމަ އެއް ގުދުރަތީ ބަނދަރާ ގުޅިފައިވާ ތަނަކަށް ހެދިދާނެއެވެ.

ހަމްބަންޓޯޓާގެ ބަނދަރު ފައިނޭންސް ކުރި ގޮތާމެދު ނިމުމެއް ނެތް ޖިއޮޕޮލިޓިކަލް ބަހުސެއްގައި ތާށިވެފައި އޮތުމުގެ ބަދަލުގައި، އެ ބަނދަރުގެ ވަށައިގެން ފުން ސިނާއީ އަދި ކަނޑުގެ އީކޯސިސްޓަމެއް ތަރައްޤީ ކުރެވިދާނެ އެވެ. ފަތުރުވެރިކަމުގައި ހަމައެކަނި އަންނަ މީހުން ގުނުމުގެ ބަދަލުގައި، އިންޓަގްރޭޓެޑް ރިސޯޓުތަކާއި، ވެލްނެސް، މެރިން ޓޫރިޒަމް، ފެންވަރު ރަނގަޅު އާބަން ހޮސްޕިޓާލިޓީ އަދި ފަރުވާތެރިކަމާއެކު ރޭވިފައިވާ މަންޒިލްތަކުގެ ތެރެއިން، ޒިޔާރަތްކުރާ ކޮންމެ މީހަކު ކުރާ ޚަރަދާއި އިންވެސްޓްމަންޓް ބޮޑުތަނުން އިތުރުކުރެވިދާނެއެވެ. އިއާދަކުރަނިވި ހަކަތައިގެ ސަބަބުން އެތެރޭގެ ވާދަވެރިކަމަށާއި އެކްސްޕޯޓަށް އަމާޒުކުރެވިފައިވާ އާ ސިނާއަތްތަކަށް އެހީތެރިވެދެވިދާނެއެވެ. އުތުރާއި އިރުމަތި، އިންޑިއާގެ ބޮޑު އިޤުތިޞާދީ ސަރަހައްދާ މާ ރަނގަޅަށް ގުޅާލެވިދާނެއެވެ. މިއިން އެއްވެސް ޚިޔާލަކީ މާ އާ ޚިޔާލެއް ނޫނެވެ. މައްސަލައަކީ ހަމަ އެއީއެވެ. ސްރީލަންކާއިން ވަނީ މިކަންކަމާ މެދު އެތައް އަހަރެއް ވަންދެން މަޝްވަރާކޮށްފައެވެ. މަދުވާ އެއްޗަކީ އިތުރު ތަޞައްވުރުގެ ލިޔުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ އެކަންކަން ތަންފީޒުކުރާނެ އާކިޓެކްޗަރެވެ.

މަދު އަދަދެއްގެ ޓްރާންސްފޯމޭޝަނަލް ފުރުސަތުތައް ދެނެގަނެ، ބިމާއި ގަވާއިދުތަކުގެ މައްސަލަތައް ކުރީބައިގައި ހައްލުކޮށް، ބޭންކުތަކަށް ބަލައިގަނެވޭފަދަ ޤާނޫނީ އޮނިގަނޑުތައް ޤާއިމުކޮށް، ބާރުދީފައިވާ ޓްރާންސެކްޝަން ޓީމުތައް އައްޔަންކޮށް، އަދި ފުރިހަމަ ކުރެވިފައިވާ ޕްރޮޕޮޒިޝަންތައް ސީދާ ދުނިޔޭގެ ބޮޑެތި އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ ފަންޑުތަކަށާއި، ސޮވްރިން އިންވެސްޓަރުންނަށާއި، ޑިވެލޮޕަރުންނަށާއި، ހޮޓެލް ގްރޫޕްތަކަށާއި، ލޮޖިސްޓިކްސް ކުންފުނިތަކަށާއި އަދި ޓެކްނޮލޮޖީ ވިޔަފާރިތަކަށް ގެންދިއުމުގެ މުއައްސަސީ ޤާބިލުކަން ދައުލަތަށް ބޭނުންވެއެވެ. އިންވެސްޓްމަންޓް ޕްރޮމޯޓްކުރުމުގައި ކޮންފަރެންސްތަކަށްވުރެ ބޮޑަށް މުޢާމަލާތްތަކަށް އިސްކަންދޭންޖެހެއެވެ. ސްޓްރެޓެޖިކް ލޮކޭޝަނާ ބެހޭގޮތުން ވަޒީރުން ޤަބޫލުކުރެވޭފަދަ ތަޤުރީރުތަކެއް ދިނުމަކުން ގައުމުތަކަށް ދިހަވަރަކަށް ބިލިއަން ޑޮލަރެއް ނުލިބެއެވެ. ކެޕިޓަލް ލިބެނީ، ފައިސާ ވަންނަ ގޮތާއި، ފައިދާ އުފެދޭ ގޮތާއި، މައްސަލަތައް ހައްލުކުރެވޭ ގޮތާއި އަދި އެންމެ ފަހުން ކެޕިޓަލް ނުކުމެގެންދާ ގޮތް އިންވެސްޓަރުންނަށް ސާފުކޮށް ފެންނަން އޮތުމުންނެވެ.

ރާއްޖޭގެ އިއުލާނުން ނެރެވިދާނެ ވަރަށް ފަސޭހަ ނިންމުމަކުން ސްރީލަންކާއިން ދުރުހެލިވާންވެސް ޖެހެއެވެ. މަޤުޞަދަކީ އެއަށްވުރެ ބޮޑު އަދަދެއް އިއުލާނުކުރަން ތައްޔާރަށް ހުރި މީހަކު ހޯދުމެއް ނޫނެވެ. ތަރައްޤީގެ އަގަކީ ލިބޭ ބޭރުގެ ކެޕިޓަލާ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. އެފްޑީއައި އަކީ ގައުމީ ތަނަވަސްކަމާ އެއް މާނައެއް ދޭ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. މެގަޕްރޮޖެކްޓެއްގެ އަގުހުރިކަން ބިނާވެފައިވަނީ، އޭގެ ތަރައްޤީގެ އިމުން ބޭރަށް ފުޅާވެގެންދާ އުފެއްދުންތެރި ހަރަކާތްތަކާއި، ވަޒީފާއާއި، އެކްސްޕޯޓާއި، ޓެކްސް އާމްދަނީއާއި، ހުނަރާއި އަދި ފުރުސަތުތައް އުފައްދާ މިންވަރެއްގެ މައްޗަށެވެ. އެހެންކަމުން މާ ރަނގަޅު ސުވާލަކީ މިއީއެއް ނޫނެވެ: ސްރީލަންކާގެ 20 ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ ޑީލް ކޮބައިހެއްޔެވެ؟ ސުވާލަކީ މިއީއެވެ: އެ ފެންވަރުގައި ކެޕިޓަލް ހޯދޭނެ ޤާބިލުކަން ހުރި އިތުބާރު ހިފޭ މަޝްރޫޢުތަކުގެ އެކަށީގެންވާ ފުން ޕައިޕްލައިނެއް ސްރީލަންކާގައި ނެތީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟ އެއީ މާ އުނދަގޫ ސުވާލެކެވެ، ސަބަބަކީ އޭގެ ޖަވާބު ބިދޭސީންނަށް އައުޓްސޯސް ނުކުރެވޭނެތީއެވެ.

ސްޓޭބަލް (ހަމަޖެހުން) ވުމާއި އިންވެސްޓްކުރެވޭ ފަދަ ގައުމަކަށް ވުމާ ދެމެދު އަސާސީ ތަފާތެއް ވެއެވެ. ސްޓެބިލިޓީއަކީ ބިންގަލެވެ. އިންވެސްޓަބިލިޓީއަކީ މުއައްސަސާތަކުގެ އުފެއްދުމެކެވެ. އެކަމަށް ލަފާކުރެވޭނެ ޓެކްސް ނިޒާމަކާއި، ތަންފީޒުކުރެވޭނެ ކޮންޓްރެކްޓްތަކާއި، ދެފުށް ފެންނަ ޕްރޮކިއުމަންޓާއި، އިތުބާރު ހިފޭ ބިމުގެ ސިޔާސަތާއި، ހަރުދަނާކަމާއެކު ހުއްދަތައް ދިނުމާއި، މަސައްކަތްކުރާ އުމްރާނީ ވަސީލަތްތަކާއި އަދި ވިޔަފާރީގެ ވަގުތީ ފްރޭމްތަކުގެ ތެރޭގައި ނިންމުންތައް ނިންމުމުގެ ޤާބިލުކަން ހުރި ސަރުކާރުގެ މުއައްސަސާތައް ބޭނުންވެއެވެ. އެންމެ މުހިންމު ކަމަކީ، ދައުލަތާ އެކު ވެވޭ އެއްބަސްވުމަކީ ހަމައެކަނި އެވަގުތަކު އޮންނަ ސަރުކާރަކާއެކު ވެވޭ އެއްބަސްވުމެއްގެ ބަދަލުގައި، އެއީ ސްރީލަންކާއާ އެކު ވެވޭ އެއްބަސްވުމެއް ކަމުގެ ޔަގީންކަން އިންވެސްޓަރުންނަށް އޮތުމެވެ.

ސްރީލަންކާގެ ޒަމާނީ އިޤުތިސާދީ ތާރީޚުގެ ބޮޑު ބައެއް ހޭދަކޮށްފައިވަނީ އެގައުމުގެ ޕޮޓެންޝަލް ކިޔައިދިނުމުގައެވެ. މާ ބޮޑެތި ޖިސްމާނީ ހުރަސްތަކަކާ ކުރިމަތިލާންޖެހިފައިވާ ރާއްޖެއިން މަސައްކަތްކުރަމުންދަނީ އެގައުމުގެ ޕޮޓެންޝަލްއިން މަންފާ ހޯދުމަށެވެ. ރަސްމާލެއިން އޭގެ ބޮޑު އުންމީދު އެންމެ ފަހުން ހާސިލުކުރާނެކަން އަދި ޔަގީނެއް ނޫނެވެ. ވިޔަފާރީގެ އެއްބަސްވުންތަކަކީ ފެށުމުގެ ބާބެކެވެ، ނިމުމެއް ނޫނެވެ.

ފައިނޭންސިންގް ހުއްދަތައް އިމާރާތްކުރުން އަދި އެންމެ ފަހުން އުފެދޭ ޑިމާންޑުން އަސްލު އިމްތިހާނު ފެނިގެންދާނެއެވެ. ނަމަވެސް އެ އިއުލާނު، އިންޑިއާ ކަނޑު ހުރަސްކޮށް ކުރު ރާސްތާއެއް ކަޑައްތުކުރުމަށްފަހު، ކޮލަމްބޯގެ ސިޔާސަތު ކަނޑައަޅާ ފަރާތްތަކުގެ މޭޒުމަތީގައި ބަރުދަނާއެކު ޖައްސަންވާނެއެވެ. ސްރީލަންކާގެ އާބާދީގެ ކުޑަ މިންވަރެއް އޮތް އަވަށްޓެރި ގައުމަކުން ބައިނަލްއަޤްވާމީ ކެޕިޓަލް ގާތު އެދެމުންދަނީ މުޅިން އާ ސަހަރެއްގެ ބައެއް ބިނާކުރުމުގައި ބައިވެރިވުމަށެވެ. ސްރީލަންކާގައި މިހާރުވެސް ސިޓީތަކާއި، ބަނދަރުތަކާއި، ބިމާއި، މީހުންނާއި ލޮކޭޝަނާއި، ސިނާއީ ޤާބިލުކަމާއި އަދި މާކެޓަށް ވަނުމުގެ ފުރުސަތު އެބައޮތެވެ.

އެގައުމުގެ ބޮޑު އިޤުތިސާދީ އުނދަގޫ ސުވާލަކީ އެ ހުރިހާ ބައިތައް އެއްކޮށްލުމުން ދައްކުވައިދޭ މިންވަރަށްވުރެ މަދުން ބައިނަލްއަޤްވާމީ ކެޕިޓަލް މުޅި ގައުމަށް ލިބެމުން ދަނީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ ؟ އެހެންކަމުން ސްރީލަންކާއަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ އެންމެ ނަތީޖާ ނެރެނިވި އިންވެސްޓްމަންޓް ސުވާލަކީ ދުނިޔެއިން އެ ގައުމަށް ޝައުޤުވެރިވޭ ތޯ ކުރެވޭ ސުވާލަށް މިހާރު ނުވެދާނެ އެވެ. ސުވާލަކީ އެ ޝައުޤުވެރިކަމަށް ދުނިޔެ އިން އަމަލުކުރާނެ ވަރަށް، ސްރީލަންކާއަކީ އިންވެސްޓްކުރެވޭ ފަދަ ތަނަކަށް އެގައުމުން އަމިއްލައަށް ހަދައިފިތޯ ކުރެވޭ ސުވާލެވެ.