ރަސްމާލެ މަޝްރޫއު | 99 އަހަރުގެ "ރޯލިންގް ލީސް" މަސައްކަތް ކުރާ ގޮތް

ރާއްޖޭގެ ތާރީހުގައި ހިންގޭ އެންމެ ބޮޑު ފޮރިން ޑައިރެކްޓް އިންވެސްޓުމަންޓު މަޝްރޫއު އާ މެދު ތަފާތު އެކި ވާހަކަތަކާއި ކަންބޮޑުވުންތައް އެބައޮތެވެ.

މީގެތެރެއިން، ރަސްމާލޭން ސަރުކާރުން ހިއްކާފައިވާ 1،100 ބިމުގެ ތެރެއިން 500 ހެކްޓަރުގައި ޔޫއޭއީގެ މަޝްހޫރު އީގަލް ހިލްސް ކުންފުންޏާއެކު ސަރުކާރުން މިދިޔަ ހަފްތާގައި ސޮއިކުރި އެއްބަސްވުމުގައި، މި މަޝްރޫއުގެ ތެރެއިން ތަރައްގީ ކުރާ ތަންތަން ގަންނަ ފަރާތްތަކަށް ފަރުމާކޮށްފައިވާ 99 އަހަރުގެ 'ރޯލިންގް ލީސް' ނިޒާމަކީ މިހާރު އާންމުންގެ ސަމާލުކަމާއި ކަންބޮޑުވުން އެންމެ ބޮޑަށް ހުއްޓިފައިވާ އެއް މާއްދާ އެވެ.

މިކަމަށް ފާޑުކިޔާ މީހުން ނަގާ މައްސަލައަކީ ގަންނަ ފަރާތަށް އެ ބިންކޮޅު މިލްކު ނުވިޔަސް ދާއިމީކޮށް އެ ބިމުގެ ހައްގު ބަދަލުވާ ގޮތަށް އޮތް އޮތުމެވެ. 

ރަސްމާލޭން ގަންނަ ތަނެއްގެ މިލްކުވެރިކަން ބަދަލުވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު އެތަނުގެ ލީސް ނުވަތަ ކުލީގެ މުއްދަތުކަމުގައިވާ 99 އަހަރު "ރީސެޓު" ވުމަކީ، އެ މީހުން ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި އެ ބިމެއްގެ މިލްކުވެރިކަން ދާއިމީކޮށް ދިވެހިންގެ އަތުން ގެއްލިގެން ދިޔުމެވެ.

އަދި އެކަމުގެ ސަބަބުން، ބޭރުގެ ކޮންމެ މީހަކަށް ވެސް އެތަން ގަތުމުގެ ފުރުސަތު ލިބިގެންދާނެކަމަށް އެ މީހުން ދަނީ ބުނަމުންނެވެ.

މި އިންވެސްޓްމަންޓު ރާއްޖެ އަށް ގެނައުމުގައި އިސްކޮށް ހުންނެވި ހައުސިން މިނިސްޓަރު ޑރ. އަބްދުﷲ މުއްތަލިބު ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި މި އުސޫލަކީ ރާއްޖޭގެ ގާނޫނު އަސާސީގެ 251 ވަނަ މާއްދާއާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތިން ބޭރުގެ ފަރާތްތަކަށް ބިން މިލްކު ނުކުރެވޭ ގޮތަށް އިންވެސްޓަރުންނަށް ދިގު މުއްދަތުގެ ޔަގީންކަން ދިނުމަށް އެކުލަވާލާފައިވާ ގާނޫނީ އީޖާދީ މޮޑެލެކެވެ.

އީގަލްސް ހިލްސްއިން މި މަޝްރޫއުގެ ދަށުން 8،000އަށް ވުރެ ގިނަ ޕްރޮޕަޓީ ތަރައްގީކުރަން ހަމަޖެހިފައިވާއިރު، އޭގެން ކޮންމެ ތަނެއް ވިއްކާއިރު ވެސް، އެ ތަނެއް ގަންނަނީ ކާކުތޯ ބަލައި، ނޫނެކޭ ބުނުމުގެ ފުރިހަމަ އިހްތިޔާރު ދިވެހި ދައުލަތަށް ލިބޭކަމަށް މުއްތަލިބު ވިދާޅުވެފައިވެ އެވެ. އަދި އޭގެ ތަނެއް ގަނެ ވިއްކާ ކޮންމެ ފަހަރަކު، އެތަނެއް އަލުން ގަންނަ މީހަކާ މެދު ވެސް އަމަލުކުރާނީ ހަމަ އެއް އުސޫލުން ކަމާއި، ވިއްކާ ކޮންމެ ފަހަރަކު ދައުލަތަށް 4 ޕަސެންޓުގެ ފީ އެއް ދައްކަން ވެސް ޖެހެ އެވެ.

މުއްތަލިބު ސާފުކޮށް ވިދާޅުވެފައިވާ ގޮތުގައި އީގަލްސް ހިލްސް އިން ވިޔަސް ނޫނީ ގަންނަ މީހަކު އެހެން މީހަކަށް ވިއްކާއިރު ވެސް ވިއްކާލަނީ ޕްރޮޕަޓީ އެވެ. ބިމެއް ނޫނެވެ. ބިން ލިބެނީ ސަރުކާރުން ބަލަންޖެހޭ ކަންކަން ބެލުމަށްފަހު ކުއްޔަށެވެ. އެ ޕްރޮޕަޓީއެއް ގަނެ ވިއްކާ ކޮންމެ ފަހަރަކު ސަރުކާރުން އާ ކޮށްދޭން ރުހޭނަމަ، އާ ކޮށްދޭނީ ކުލީގެ އެއްބަސްވުމެވެ. 

މިއީ ރާއްޖޭގައި ހިންގާ، މިސާލަކަށް ރިސޯޓު ލީސް އާ މުޅީން ތަފާތު މޮޑަލެކެވެ. މިހާރު އާންމުކޮށް އަމަލުކުރާ ލީސް އުސޫލެއްގައި، ކުއްޔަށް ހިފާ މުއްދަތު ގުނެމުން ގޮސް ކުޑަވަމުންދެ އެވެ. އަދި ރިސޯޓެއް ވިއްކާލާ ހާލަތެއްގައި، އެ ގަންނަ ފަރާތަކަށް ލިބޭނީ އެ ލީސްގައި ބާކީ އޮތް މުއްދަތެވެ. މިސާލަކަށް 99 އަހަރުގެ ތެރެއިން 30 އަހަރު ފާއިތުވުމަށްފަހު ވިއްކާލާއިރު، އަލަށް ގަންނަ ފަރާތަކަށް ލިބޭނީ ބާކީ އޮންނަ 69 އަހަރެވެ.

ނަމަވެސް ރޯލިންގް ލީސް މޮޑެލްގައި ވިއްކާ ކޮންމެ ފަހަރަކު ކުލީ މުއްދަތު އާވާނެ އެވެ. އެގޮތުން، އިމާރާތެއް ނުވަތަ އެޕާޓްމަންޓެއް އެއް ފަރާތުން އަނެއް ފަރާތަށް ވިއްކާލާއިރު ނުވަތަ ވާރުތަކުރާއިރު، އެ މުއާމަލާތާއެކު އަލުން އަނެއްކާވެސް 99 އަހަރުގެ މުއްދަތެއް ގުނަން ފަށާނެ އެވެ.

ނަމަވެސް، ބިމުގެ އަސްލު މިލްކުވެރިޔާއަކީ އަބަދުވެސް ދިވެހި ދައުލަތެވެ. މުއްތަލިބު ވިދާޅުވެފައިވާ ގޮތަށް ބިމެއް އެއްކޮށް ވިއްކައެއް ނުލެވެ އެވެ. ބިން ކޮޅު ނެގޭނީ ކުއްޔަށެވެ. 

ބައިނަލްއަގުވާމީ ރިއަލް އެސްޓޭޓް މާކެޓްގައި ބިމުގެ މިލްކުވެރިކަން ދައުލަތަށް ބާއްވައިގެން ސިޓީތައް ތަރައްގީކުރުމަށް މިފަދަ ނިޒާމުތައް ބޭނުންކުރެ އެވެ.

ދިވެހިން މިސާލެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައި، ސިންގަޕޫރުގެ 80 ޕަސެންޓަށްވުރެ ބޮޑު އާބާދީއެއް  ދިރިއުޅެނީ ދައުލަތުގެ 99 އަހަރުގެ ލީސް އުސޫލުން ދޫކޮށްފައިވާ އެޕާޓްމަންޓްތަކުގަ އެވެ. ނަމަވެސް ސިންގަޕޫރުގައި އާދައިގެ ލީސް މޮޑަލެއް ބޭނުންކުރާތީ، މުއްދަތު ކުރުވަމުންދާ ވަރަކަށް އެޕާޓްމަންޓްތަކުގެ އަގު ވެއްޓޭ "ލީސް ޑިކޭ"ގެ މައްސަލަ ކުރިމަތިވެ އެވެ. ރަސްމާލެ މޮޑެލް ފަރުމާކޮށްފައިވަނީ ސިންގަޕޫރުގެ މި މައްސަލައަށް ހައްލެއް ހޯދުމުގެ ގޮތުންނެވެ.

އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ލަންޑަންގެ ބޮޑެތި ސަރަހައްދުތަކުގައި 99 އަހަރާއި 125 އަހަރުގެ ލީސްހޯލްޑް ނިޒާމު ބޭނުންކުރެ އެވެ. ލީސްގެ މުއްދަތު ކުރުވާ ވަރަކަށް ބޭންކުތަކުން ރަހުނު ކުރުން ހުއްޓާލާތީ، ސަރުކާރުން ކަމާގުޅޭ ގާނޫނުތައް މެދުވެރިކޮށް ލީސް މުއްދަތު އިތުރުކުރުމުގެ ހައްގު ގަނެވޭނެ ފަސޭހަ މަގުތަކެއް ވަނީ ހުޅުވާލައިފަ އެވެ.

މީގެއިތުރުން، ހޮންކޮންގުގެ ހުރިހާ ބިމަކީ ދައުލަތުގެ ބިމެވެ. ބިން ދޫކުރެވެނީ 50 އަހަރާއި 70 އަހަރާ ދެމެދުގެ ލީސްތަކުގަ އެވެ. މުއްދަތު ހަމަވާން އުޅުމުން ދައުލަތަށް ކުޑަ ފީއެއް ދެއްކުމަށްފަހު މުއްދަތު އައުކުރެވެ އެވެ.

އީމާރުގެ ދަށުން ހިންގާ އީގަލް ހިލްސްއަކީ މުޅި ދުނިޔެ ބަލައިގެންފައިވާ މަޝްހޫރު ރިއަލް އެސްޓޭޓް ކުންފުންޏެކެވެ. ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި އެ ކުންފުނިން ތަރައްގީކޮށްފައިވާ ބޮޑެތި ރިއަލް އެސްޓޭޓު ހަބުތައް އެކަމަށް ހެކިދޭނެ އެވެ. 

މިފަދަ ތަންތަނުން ބޭރުގެ ފަރާތްތަކުން ޕްރޮޕަޓީ ގަންނަނީ އެތަނުގައި ދިރިއުޅޭކަށް ނޫނެވެ. މިއީ ރިއަލް އެސްޓޭޓް ވިޔަފާރި އެކެވެ. ޕްރޮޕަޓީ ގަންނަނީ، އެތަނެއްގެ އަގު މަތިވުމުން އަލުން ވިއްކާލައި، ފައިދާ ހޯދުމުގެ ބޭނުމުގަ އެވެ.

ނަމަވެސް، އާދައިގެ މޮޑެލްތަކުގައި، ލީސްގެ މުއްދަތު ކުރުވަމުންދާ ވަރަކަށް އިމާރާތުގެ އަގު ވެއްޓެ އެވެ. ސިންގަޕޫރުގެ ބާލާސް ޓޭބަލްއަށް ބަލާއިރު، 30 އަހަރުގެ މުއްދަތެއް ބާކީ އޮތް ލީސްއެއްގެ އަގަކީ އަސްލު އަގުގެ އެންމެ 60 ޕަސެންޓެވެ.

އެހެންކަމުން، ރޯލިންގް ލީސް އުސޫލުގެ ސަބަބުން، ވިއްކާ ކޮންމެ ފަހަރަކު ކުލީގެ މުއްދަތު އާވާތީ، އިމާރާތުގެ އިގްތިސާދީ އަގު އަބަދުވެސް އެއްވަރެއްގައި ހިފެހެއްޓޭނެ އެވެ.

މީގެއިތުރުން، ބޭންކުތަކުން 30 އަހަރުގެ ޕްރޮޕަޓީ ލޯނެއް ދޫކުރަނީ ލީސްގެ މުއްދަތު ދިގުކޮށް އޮތުމުންނެވެ. މުއްދަތު އާވާ ނިޒާމެއް އޮތުމުން، މުސްތަގުބަލުގައި ޕްރޮޕަޓީ ގަންނަ ފަރާތްތަކަށް ބޭންކު ލޯނު ހޯދުމަށް އެއްވެސް ހުރަހެއް ނޯންނާނެ އެވެ.

މިކަމުގެ ސަބަބުން ބައިނަލްއަގުވާމީ ރިއަލް އެސްޓޭޓް މާކެޓުގައި ޕްރޮޕަޓީގެ އަގު ހިފެހެއްޓިފައިވާ އޮތުމުގެ އިތުރުން، ރަސްމާލޭން ވިއްކާ ނުވަތަ އަލުން ރީ-ސޭލްކުރާ ކޮންމެ ޕްރޮޕަޓީއެއްގެ ޖުމްލަ އަގުގެ 4 ޕަސެންޓު ދައުލަތަށް ލިބޭނެ އެވެ. މިއީ އެއްފަހަރު ބިން ވިއްކާލައިގެން ލިބޭ އެއްޗަކަށްވުރެ ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި ދައުލަތަށް ލިބޭނެ ބޮޑު އާމްދަނީއެކެވެ.

ރާއްޖޭގެ ބިން ބޭރުގެ ފަރާތްތަކަށް މިލްކުކޮށްދިނުން ގާނޫނުއަސާސީން މަނާކުރެ އެވެ. 

ނަމަވެސް ބޭރުގެ ބޮޑެތި އިންވެސްޓަރުން ގެނައުމަށްޓަކައި އެ ފަރާތްތަކަށް ދިގު މުއްދަތުގެ ރައްކާތެރިކަން ދޭންޖެހެ އެވެ. މި 'ރޯލިންގް ލީސް' މޮޑެލްގެ ސަބަބުން ގާނޫނުއަސާސީ ހިމާޔަތްކުރެވި، އިންވެސްޓަރުންގެ އިތުބާރުވެސް ހިފެހެއްޓެ އެވެ.

ރާއްޖޭގެ ބައި ގަރުނަށްވުރެ ގިނަ ދުވަސްވީ، ޓޫރިޒަމުގެ ހަގީގީ ނަފާ ރައްޔިތުންނަށާއި ދައުލަތަށް ނުލިބޭކަމަށް އެންމެ އިއްތިފާގުވާއިރު، ރަސްމާލެ މަޝްރޫއުގެ މި 99 އަހަރުގެ 'ރޯލިންގް ލީސް' މޮޑެލްއަކީ ރާއްޖޭގެ ރިއަލް އެސްޓޭޓް ދާއިރާއަށް އަލަށް ތައާރަފުކުރެވޭ، ދައުލަތުގެ ބިމުގެ މިލްކުވެރިކަން ދަމަހައްޓަމުން ރައްޔިތުންނަށާއި އިންވެސްޓަރުންނަށް ދިގު މުއްދަތުގެ އިގްތިސާދީ ނަފާ ކަށަވަރުކޮށްދޭ މުހިންމު ގާނޫނީ އަދި އީޖާދީ އުސޫލެކެވެ.